Ο καρκίνος που (σχεδόν) εξαφανίστηκε χάρη σε ένα εμβόλιο

Μέχρι σήμερα γνωρίζαμε ότι το εμβόλιο κατά του ιού HPV μειώνει σημαντικά τις λοιμώξεις και τα περιστατικά καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, ωστόσο, πλέον έχουμε τις πρώτες ενδείξεις ότι προλαμβάνει και θανάτους.

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αποτελεί έναν από τους πιο συχνούς γυναικολογικούς καρκίνους παγκοσμίως, καθώς κάθε χρόνο διαγιγνώσκονται περισσότερα από 650.000 νέα περιστατικά.

Για δεκαετίες, η ιατρική κοινότητα θεωρούσε δεδομένη τη ζοφερή αυτή πραγματικότητα: Με κύρια αιτία τις λοιμώξεις που προκαλούνται και εμμένουν στον οργανισμό από τον ιό των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV), ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αντιμετωπιζόταν ως ένας αναπόφευκτος κίνδυνος της ανθρώπινης βιολογίας – κάτι που προσπαθούσαμε να διαχειριστούμε εκ των υστέρων, αντί να το προλάβουμε.

Ωστόσο, το 2006 ένα εμβόλιο κατά του ιού HPV άλλαξε τα δεδομένα, μειώνοντας σημαντικά τις λοιμώξεις και τα περιστατικά καρκίνου του τραχήλου της μήτρας. Πλέον, έχουμε τις πρώτες ενδείξεις ότι προλαμβάνει και θανάτους.

Μία μελέτη ορόσημο

Ειδικότερα, σύμφωνα με τα ευρήματα μιας μελέτης-ορόσημο¹, η οποία ανέλυσε την τάση της θνησιμότητας στην Αγγλία από το 2001 έως το 2024, για τις νεαρές γυναίκες στις οποίες προσφέρθηκε το εμβόλιο HPV κατά την εφηβεία, οι θάνατοι από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας σχεδόν μηδενίστηκαν.

Στις γυναίκες που εμβολιάστηκαν σε ηλικία 12-13 ετών:

• Δεν καταγράφηκε κανένας θάνατος από καρκίνο τραχήλου της μήτρας στην ηλικιακή ομάδα 20-24 ετών.
• Περίπου 200 θάνατοι προλήφθηκαν μέχρι το τέλος του 2024.

Σε συνδυασμό, μάλιστα, με προγενέστερα δεδομένα² που έδειχναν πτώση 87% στην εμφάνιση της νόσου, η επιστημονική κοινότητα επιβεβαιώνει ένα σπουδαίο ιατρικό επίτευγμα: Από την εμφάνιση του εμβολίου, παρακολουθούμε έναν από τους συχνότερους καρκίνους να εξαλείφεται συστηματικά μέσω της τεχνολογίας.

Από την πρόληψη στην εξάλειψη μέσω τεχνολογίας

Ο HPV (Human Papillomavirus) είναι ο συχνότερος σεξουαλικώς μεταδιδόμενος ιός στον κόσμο, καθώς υπολογίζεται ότι περισσότερο από το 80% των σεξουαλικά ενεργών ανθρώπων θα μολυνθούν κάποια στιγμή στη ζωή τους.

Το ανοσοποιητικό «αποκρούει» τις περισσότερες λοιμώξεις, ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις ο ιός παραμένει στον οργανισμό για πολλά χρόνια και ενδέχεται να προκαλέσει προκαρκινικές αλλοιώσεις και καρκίνο.

Η χρήση προφυλακτικού μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης, αλλά δεν τον εξαλείφει πλήρως, καθώς ο ιός μπορεί να βρίσκεται σε περιοχές που δεν καλύπτονται. Στο πλαίσιο αυτό, ο εμβολιασμός αποτελεί την αποτελεσματικότερη στρατηγική πρόληψης. Και η δύναμη του εμβολίου HPV κρύβεται στον συγχρονισμό του: Όταν χορηγείται έγκαιρα, πριν από την έναρξη της σεξουαλικής δραστηριότητας, εκπαιδεύει το ανοσοποιητικό σύστημα να εξουδετερώνει τα επιθετικά στελέχη του ιού, προτού αυτά προλάβουν να εισβάλουν στα κύτταρα και να προκαλέσουν κακοήθεις μεταλλάξεις.

Γιατί αφορά και τους άνδρες;

Παρόλο που για δεκαετίες ο HPV θεωρούνταν ένα πρόβλημα που αφορούσε αποκλειστικά τις γυναίκες, σήμερα γνωρίζουμε ότι αυτό δεν ισχύει, καθώς προκαλεί καρκίνους και στους άνδρες, οι οποίοι συμμετέχουν επίσης στη διασπορά του ιού στον γενικό πληθυσμό.

Αν και η βρετανική μελέτη, λοιπόν, εξέτασε μόνο τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, τα οφέλη του εμβολίου επεκτείνονται και σε άλλους καρκίνους που σχετίζονται με τον ιό HPV.

Ειδικότερα, καταπώς έχει καταγραφεί, τα επιθετικά στελέχη του ιού τα οποία στοχεύει το εμβόλιο, είναι οι βασικοί «υπαίτιοι» για μια σειρά από κακοήθειες, όπως ο καρκίνος του πρωκτού, του πέους, του κόλπου, του αιδοίου, καθώς και της στοματοφαρυγγικής κοιλότητας, τόσο σε γυναίκες όσο και σε άνδρες. Επιπλέον, τα σύγχρονα εμβόλια καλύπτουν και στελέχη χαμηλού κινδύνου τα οποία ευθύνονται για ασθένειες όπως κονδυλώματα και δερματικές βλάβες.

Εμβολιάζοντας τους νέους, ανεξαρτήτως φύλου, πριν εκτεθούν στον ιό, το εμβόλιο δεν λειτουργεί απλώς ως ένα εξειδικευμένο μέτρο πρόληψης, αλλά ως μια ευρείας κλίμακας ασπίδα προστασίας απέναντι σε μια ολόκληρη κατηγορία καρκίνων και δερματολογικών παθήσεων.

Η εικόνα στην Ελλάδα

Αν και η μελέτη διεξήχθη στη Μεγάλη Βρετανία, το εμβόλιο κατά του ιού HPV, το σημαντικό αυτό επίτευγμα της σύγχρονης προληπτικής ιατρικής, δεν περιορίζεται στα βρετανικά σύνορα. Η μετάβαση προς την καθολική πρόληψη επιταχύνεται και στην Ελλάδα, καθώς το εν λόγω εμβόλιο παρέχεται δωρεάν σε εφήβους, στο πλαίσιο του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών.

Είναι ενδεικτικό ότι η πλήρης εμβολιαστική κάλυψη στα κορίτσια έως την ηλικία των 15 ετών ξεπερνάει το 50%, ενώ παράλληλα, τα αγόρια εντάσσονται όλο και μαζικότερα στον εμβολιασμό³, γεγονός που ενισχύει την προστασία των ίδιων και χτίζει το απαραίτητο τείχος συλλογικής ανοσίας στην κοινότητα.

Βεβαίως, έχουμε αρκετό δρόμο μέχρι να πετύχουμε τον στόχο του 90% που θέτει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Εντούτοις, τα μαθηματικά μοντέλα της επιδημιολογίας καταδεικνύουν ότι αν η χώρα μας καλύψει το υπολειπόμενο κενό, σε συνδυασμό με τις σύγχρονες διαγνωστικές εξετάσεις, στις επόμενες δεκαετίες ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας θα αποτελέσει παρελθόν ως απειλή δημόσιας υγείας και στην Ελλάδα.

¹Cervical cancer mortality trends following HPV vaccination in England, 2001–24: an analysis of population-based mortality data. (Prof Peter Sasieni, PhDa, Milena Falcaro, PhDa)

²The effects of the national HPV vaccination programme in England: a historical cohort study (Kate Falcaro, Alexandra Castañón, Brian Ndulele, Minal Patel, Christopher Sultana, K S Cuschieri, Peter Sasieni, et al.)

³HPV vaccination coverage among children and adolescents in Greece using national prescription data. (Kalliopi Doulou a, Flora Bacopoulou b, Athanasios Michos c, Anastasios Tsolakidis d e, Kostas Mathioudakis d, Dimitris Zografopoulos f, Georgia Kourlaba)