Μπορεί η ηλεκτρονική μουσική να "αλλάξει" τον κόσμο μας;

Σύμφωνα με έρευνα, καθώς η ακρόαση ηλεκτρονικής μουσικής φαίνεται να μεταβάλει την αντίληψη μας για την πραγματικότητα, η κατανόηση των συγκεκριμένων μηχανισμών του εγκεφάλου θα μπορούσε να βελτιώσει τις θεραπείες για διάφορες παθήσεις που σχετίζονται με τη συνείδηση.

Εάν έχετε «παρασυρθεί» ποτέ από τους ήχους της acid house σε κάποιο rave πάρτι στη φύση ή από τον ρυθμό του drum 'n' bass στην ασφυκτικά γεμάτη πίστα ενός κλαμπ, δεν μπορεί παρά να το έχετε νιώσει: Η αίσθηση του κόσμου γύρω σας αλλά και του χρόνου αλλάζει, η συνείδηση απελευθερώνεται από περιττές σκέψεις και μια βαθιά αίσθηση «ενότητας» κατακλύζει τον χώρο.

Από την άλλη, εάν –κατά την ποπ κουλτούρα– δεν είστε το παιδί που «έβλεπε κύκλους», αλλά η «μάνα raver», ενδεχομένως αντιμετωπίζετε με σκεπτικισμό την ηλεκτρονική μουσική και τα συναισθήματα που δημιουργεί, ως ένα υποπροϊόν της κουλτούρας των πάρτι και της νεολαίας.

Καταπώς προέκυψε, ωστόσο, από μελέτη¹ του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης στην Ισπανία, η ακρόαση του συγκεκριμένου είδους μουσικής φαίνεται να μεταβάλλει την κατάσταση της συνείδησής μας. Και η κατανόηση των εν λόγω μηχανισμών του εγκεφάλου, θα μπορούσε να βελτιώσει τη θεραπεία μίας σειράς παθήσεων και να αλλάξει την καθημερινότητα πολλών ασθενών.

Τι είναι η μεταβαλλόμενη κατάσταση συνείδησης

Υπό τον όρο «μεταβαλλόμενη κατάσταση συνείδησης» ή «αλλοιωμένη συνειδησιακή κατάσταση», η επιστημονική κοινότητα περιγράφει γενικά μια αλλαγή στην κανονική ψυχική κατάστασή ενός ατόμου: Μπορεί να προκληθεί από ένα τραύμα, τη λήψη φαρμακευτικής αγωγής ή ναρκωτικών ουσιών, και δύναται να αλλάξει την επίγνωση της πραγματικότητας, καθώς και τον τρόπο που σκέφτεται, αισθάνεται και αντιλαμβάνεται τον κόσμο γύρω του.

Η ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης αναρωτήθηκε αν πίσω από αυτό μπορεί να κρύβεται το φαινόμενο γνωστό ως συμπαρασυρμός (entrainment). Πρόκειται για μία διαδικασία η οποία λαμβάνει χώρα όταν συγχρονίζονται τα εξωτερικά ρυθμικά ερεθίσματα με την ενεργοποίηση νευρώνων στον εγκέφαλο.

«Καλωδίωσαν», λοιπόν, 19 νεαρούς ενήλικες σε ηλεκτροεγκεφαλογράφους, προκειμένου να καταγράψουν τα εγκεφαλικά τους κύματα και να διερευνήσουν εάν οι ηλεκτρονικοί ρυθμοί επηρεάζουν τη συνείδησή τους. Οι συμμετέχοντες άκουσαν σύντομα αποσπάσματα ηλεκτρονικής μουσικής σε τρία ξεχωριστά τέμπο, μετρημένα σε Hertz (Hz) και Beats Per Minute (BPM): Ένα αργό house (1,65 Hz, 99 BPM), ένα techno κομμάτι (2,25 Hz,135 BPM) και ένα γρήγορο drum 'n' bass (2,85 Hz, 171 BPM). Στη συνέχεια, απάντησαν σε ειδικά ερωτηματολόγια και υπεβλήθησαν σε γνωστικά και συμπεριφορικά τεστ.

House, ενότητα και συμπαρασυρμός

Όπως αποκάλυψαν τα εγκεφαλογραφήματα, όταν έπαιζε η μουσική, οι νευρώνες των συμμετεχόντων όχι μόνο επεξεργάζονταν τον ήχο, αλλά ενεργοποιούνταν σε τέλειο συγχρονισμό με τον ρυθμό, ιδιαίτερα υπό τους ήχους της αργής house.

Μάλιστα, οι συμμετέχοντες ανέφεραν τα ισχυρότερα υποκειμενικά συναισθήματα «ενότητας» –ένας ψυχολογικός δείκτης της μεταβαλλόμενης κατάστασης συνείδησης, όπου τα όρια μεταξύ του εαυτού και του εξωτερικού κόσμου αρχίζουν να θολώνουν– όταν άκουγαν αυτόν τον συγκεκριμένο ρυθμό.

Παράλληλα, ο συγχρονισμός εγκεφαλικών κυμάτων συσχετίστηκε άμεσα με αλλαγές στους χρόνους αντίδρασης και στη γνωστική εστίαση των συμμετεχόντων κατά τη διάρκεια των γνωστικών τεστ και των δοκιμασιών συμπεριφοράς.

Η επικεφαλής της μελέτης, Δρ. Aparicio Terrés, εκτιμά ότι τα εν λόγω ευρήματα συμβάλουν στην κατανόηση των εγκεφαλικών μηχανισμών πίσω από τη μεταβαλλόμενη κατάσταση συνείδησης και ενδέχεται να έχουν αξιόλογες ιατρικές προεκτάσεις. Παραδείγματος χάρη, να οδηγήσουν σε νέες θεραπευτικές παρεμβάσεις για περιπτώσεις ασθενών που βρίσκονται σε κώμα ή έχουν υποστεί σοβαρή εγκεφαλική βλάβη (φυτική κατάσταση). Ή να συμβάλλουν στην ανάπτυξη εξωτερικών, μη επεμβατικών τεχνικών, για τη διευκόλυνση καταστάσεων επιθυμητής αποσύνδεσης από την πραγματικότητα, ιδιαίτερα σε κλινικά περιβάλλοντα όπως οι μονάδες εντατικής θεραπείας.

Σε κάθε περίπτωση, διερευνώντας περαιτέρω το πώς η ακρόαση ηλεκτρονικής μουσικής και το φαινόμενο του συμπαρασυρμού μπορούν να μεταβάλουν την αντίληψη ενός ατόμου για την πραγματικότητα, οι ερευνητές και οι ερευνήτριες φιλοδοξούν σύντομα να προσθέσουν στη φαρέτρα τους ένα νέο θεραπευτικό εργαλείο για τη μείωση του στρες και τη βελτίωση της συνολικής εμπειρίας των ασθενών κατά τη διάρκεια της θεραπείας τους.

¹ The strength of neural entrainment to electronic music correlates with proxies of altered states of consciousness