Γιατί το live είναι πάντα τόσο καλύτερο;

Η μουσική έχει μια μοναδική δύναμη να διεγείρει συναισθήματα που δεν μπορούν να περιγραφούν με λόγια. Ωστόσο, γιατί ένα τραγούδι που έχετε ακούσει πάνω από δεκαπέντε φορές στο Spotify, μπορεί να σας κάνει να χοροπηδήσετε ή να βουρκώσετε όταν το βιώσετε live σε μια συναυλία;

Εάν έχετε μαζέψει ποτέ χαρτζιλίκι για να αγοράσετε έναν και μόνο δίσκο ή σπαζοκεφαλιάσατε για ώρες προκειμένου να ετοιμάσετε την τέλεια κασέτα, η σημερινή εποχή είναι «παράδεισος». Διότι χάρη στο internet, τα apps και τις πλατφόρμες, έχετε ανά πάσα στιγμή τη δυνατότητα να απολαύσετε σχεδόν οποιοδήποτε τραγούδι ηχογραφήθηκε ποτέ.

Από την άλλη, θα στοιχηματίζαμε ότι πολλοί και πολλές από εσάς, ακόμα ξοδεύετε διόλου ευκαταφρόνητα ποσά, προκειμένου να συνωστισθείτε με ιδρωμένα πλήθη και να απολαύσετε ζωντανά τους αγαπημένους σας καλλιτέχνες.

Αναρωτηθήκατε ποτέ, λοιπόν, γιατί το κάνουμε αυτό, παρά το γεγονός ότι σήμερα μπορούμε να έχουμε κάθε μουσική επιλογή «στο τσεπάκι μας»; Γιατί ένα τραγούδι που έχετε ακούσει δεκαπέντε φορές στο Spotify (και έχετε παραλείψει άλλες τόσες), μπορεί να σας κάνει να χοροπηδήσετε, να φωνάξετε ή να βουρκώσετε όταν το βιώνετε live μπροστά σας;

Καταπώς φαίνεται η απάντηση δεν αφορά στο κόστος του εισιτηρίου ή την «ιδρωμένη» ατμόσφαιρα, αλλά στην εξελικτική βιολογία!

Μουσική και «πεταλούδες στο στομάχι»

Μπορεί οι δίσκοι και τα downloads να είναι σχετικά πρόσφατα επιτεύγματα, ωστόσο η μουσική είναι συνυφασμένη με την ιστορία μας – προτού καν εμφανιστεί ο σύγχρονος άνθρωπος. Οι ανθρωπολόγοι εικάζουν ότι οι Νεάντερταλ έπαιζαν φλάουτο από οστά αρκούδας, πριν από περίπου πενήντα χιλιάδες χρόνια, ενώ η πρώτη μουσική παρτιτούρα χρονολογείται από το 1400 π.Χ.

Εντούτοις, δεν πρόκειται απλά για ένα επίτευγμα του πολιτισμού μας, αλλά σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα¹ η ακρόαση μουσικής αποτελεί για τον άνθρωπο μια βαθιά νευρο-φυσιολογική εμπειρία. Ειδικότερα, όπως απέδειξε μία ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο του Τόκιο, δεν ακούμε μόνο τη μουσική, αλλά την αισθανόμαστε και στο σώμα μας. Ίσως θα σας έχει τύχει, άλλωστε, να νιώσετε χαρά, λύπη, ανατριχίλα, ζεστασιά καθώς και πράγματα που είναι δύσκολο να εκφράσετε, ακούγοντας κάποιον σκοπό.

Διότι η μουσική έχει μια μοναδική δύναμη να διεγείρει συναισθήματα που δεν μπορούν να περιγραφούν με λόγια, και καταπώς ανακάλυψαν οι ερευνητές και οι ερευνήτριες, αυτό συμβαίνει επειδή ο εγκέφαλός μας και το σώμα μας έχουν εξελιχθεί ώστε να «ευθυγραμμίζονται» με τον ήχο.

Έτσι, ένα αργό μοτίβο μπορεί να αλλάξει φυσικά την αρτηριακή σας πίεση και τον καρδιακό σας ρυθμό, «ρίχνοντάς» τη διάθεσή σας, ενώ μια ξαφνική κλιμάκωση να ενεργοποιήσει την αμυγδαλή του εγκεφάλου –το κέντρο ελέγχου του συναισθηματικού μας κόσμου– δημιουργώντας «πεταλούδες» στο στομάχι σας.

Το «μουσικό χαλί» της ανθρώπινης εξέλιξης

Ωστόσο, όσο επιβλητική και υποβλητική κι αν είναι η ηχογραφημένη μουσική, η ακρόασή της δεν συγκρίνεται με τη ζωντανή εκδοχή της, η οποία άλλωστε αποτέλεσε το «μουσικό χαλί» των χιλιετιών εξέλιξης του ανθρώπινου είδους.

Μέχρι τα τέλη του 19^ου αιώνα, όταν ανακαλύφθηκε το γραμμόφωνο, ο μόνος τρόπος ακρόασης μουσικής ήταν δια ζώσης. Έπρεπε, δηλαδή, να τραγουδήσουμε οι ίδιοι ή κάποιο άλλο μέλος της οικογένειας, να παρακολουθήσουμε μια χορωδία στην όπερα ή να χορέψουμε υπό τους ήχους μιας ορχήστρας σε ένα πανηγύρι.

Για το 99% της ανθρώπινης ύπαρξης, λοιπόν, δεν υπήρχαν ηχογραφήσεις και αναπαραγωγές. Η μουσική ήταν μία κοινή αλλά φευγαλέα εμπειρία, η οποία από τους γάμους και τα μυστήρια, μέχρι τα πολεμικά και τα εθνικά εμβατήρια, εξελίχθηκε σε πολύτιμο εργαλείο για τη δημιουργία κοινωνικών, συναισθηματικών και φυλετικών δεσμών.

Από την άλλη, η ακρόαση μουσικής σήμερα, μέσα από μια ψηφιακή πλατφόρμα, μπορεί να συνεπάγεται πληθώρα επιλογών και απαράμιλλη ποιότητα ήχου, ωστόσο, δεν έχει την ίδια συναισθηματική επίδραση και το βάθος της ζωντανής εμπειρίας. Διότι, άλλο να βλέπεις στο YouTube δεκάδες ανθρώπους να χορεύουν τον Ικαριώτικο σε ένα πανηγύρι, και άλλο να είσαι ένας από αυτούς!

Ο εγκέφαλος ξέρει πότε προσπαθούμε να τον «ξεγελάσουμε» με MP3

Μια μελέτη² από το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης έριξε πρόσφατα φως σε αυτό ακριβώς το φαινόμενο. Οι ερευνητές και οι ερευνήτριες χρησιμοποίησαν τη λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI) προκειμένου να παρακολουθήσουν τον εγκέφαλο μίας ομάδας ακροατών, τόσο κατά τη διάρκεια ζωντανών εμφανίσεων όσο και ηχογραφημένων αναπαραγωγών.

Όπως προέκυψε, όταν οι άνθρωποι άκουγαν ζωντανή μουσική, ο εγκέφαλός τους εμφάνιζε τεράστια δραστηριότητα στην αμυγδαλή, σε σύγκριση με όταν άκουγαν τα ίδια ακριβώς κομμάτια ηχογραφημένα. Διότι, καταπώς φάνηκε, η ζωντανή μουσική πυροδοτεί έναν μοναδικό νευρωνικό συγχρονισμό μεταξύ του ακουστικού συστήματος και της υποκειμενικής συναισθηματικής εμπειρίας, τόσο των ερμηνευτών όσο και του κοινού.

Σε ένα ζωντανό περιβάλλον, λοιπόν, ο ερμηνευτής αντιδρά στο κοινό και το κοινό αντιδρά στον ερμηνευτή. Ο τραγουδιστής ή η τραγουδίστρια, μπορούν να παρατείνουν μια νότα, να ανεβάσουν την ένταση ή να επιβραδύνουν το τέμπο, ακολουθώντας την ενέργεια του κοινού τους. Αυτή η απρόβλεπτη «ανταλλαγή πληροφοριών» σε πραγματικό χρόνο, διεγείρει έναν πολύ πιο ενεργό «βρόχο» μεταξύ των γνωστικών και συναισθηματικών τμημάτων του εγκεφάλου μας, κάνοντας την εμπειρία αξέχαστη.

Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα αναρωτηθείτε γιατί τα live είναι πάντα τόσο καλύτερα, να θυμάστε ότι δεν οφείλεται μόνο σε νοσταλγία ή ενθουσιασμό. Η ηχογραφημένη μουσική καταλαμβάνει ένα πολύ μικρό κεφάλαιο στην ανθρώπινη ιστορία, και όπως αποδεικνύουν οι έρευνες, ο εγκέφαλός μας ξέρει πότε προσπαθούμε να τον «ξεγελάσουμε» με ένα αρχείο MP3.

¹ Bodily maps of uncertainty and surprise in musical chord progression and the underlying emotional response

² Live music stimulates the affective brain and emotionally entrains listeners in real time