Τι είναι το Ελ Νίνιο και τι σχέση έχει με την κλιματική αλλαγή;

Ωκεάνια ανωμαλία ή ισχυρό κλιματικό φαινόμενο με παγκόσμιες προεκτάσεις; Ο συνδυασμός Ελ Νίνιο και κλιματικής αλλαγής είναι πραγματικά εκρηκτικός, δίνοντας μάς μία πρόγευση από το πολύ θερμό μέλλον που μας περιμένει.

Αν και μας χωρίζουν ακόμα αρκετές ημέρες από το 2027, για την επιστημονική κοινότητα είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα αποτελέσει το θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί ποτέ: Καταπώς εκτιμάται, τους επόμενους μήνες, οι θερμοκρασίες στην ξηρά θα κυμανθούν παγκοσμίως κατά 1,2°C πάνω από τα κανονικά επίπεδα, ενώ οι ημέρες με ακραία ζέστη θα αυξηθούν κατά 44% σε σχέση με ό,τι θα αναμέναμε σε ένα τυπικό έτος.

Αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο σε ένα «σούπερ» Ελ Νίνιο, το οποίο ξεκίνησε τον προηγούμενο Ιούνιο και αναμένεται να διαρκέσει έως την άνοιξη του 2027 στο βόρειο ημισφαίριο. Οι επιστήμονες, μάλιστα, προειδοποιούν¹ ότι οι ασυνήθιστα θερμές συνθήκες που συνοδεύουν το εν λόγω κλιματικό φαινόμενο, θα προσομοιάζουν με τις θερμοκρασίες που αναμένεται να επικρατήσουν στον πλανήτη λόγω κλιματικής αλλαγής σε 20 χρόνια από σήμερα!

Μια μικρή, αιφνίδια κλιματική αλλαγή

Καταπώς εκτιμούν οι επιστήμονες, το τρέχον Ελ Νίνιο λειτουργεί, κατά κάποιον τρόπο, ως μια μικρή, αιφνίδια κλιματική αλλαγή, η οποία προστίθεται στην –όχι και τόσο μικρή, ούτε και τόσο αιφνίδια– κλιματική αλλαγή που ήδη βιώνουμε. Στη «σούπερ», μάλιστα, μορφή του θα οδηγήσει σε έντονη ζέστη και ξηρασία σε ορισμένες περιοχές, καθώς και σε καταρρακτώδεις βροχές, τυφώνες και πλημμυρικές εξάρσεις σε άλλες. Για τους κατοίκους, δε, του νοτίου ημισφαιρίου το τίμημα αναμένεται δραματικό: Υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 450.000 άνθρωποι ενδέχεται να χάσουν τη ζωή τους από την ακραία ζέστη.

Τι είναι λοιπόν αυτό το σούπερ κλιματικό φαινόμενο, το οποίο εκθέτοντάς μας σε θερμοκρασίες που δεν θα αποτελούν τον κανόνα παρά μόνο μετά από δύο δεκαετίες, μας δίνει μία πρόγευση από το μέλλον;

Τοπική ανωμαλία με παγκόσμιες προεκτάσεις

Ήταν κάπου τον 17^ο αιώνα, όταν οι ψαράδες που έβγαζαν τα προς το ζην στα ανοιχτά των ακτών του Περού παρατήρησαν κάτι περίεργο: Κάθε λίγα χρόνια, περίπου την περίοδο των Χριστουγέννων, τα συνήθως παγωμένα και πλούσια σε ψάρια νερά του Ειρηνικού Ωκεανού, θερμαίνονταν ξαφνικά και τα δίχτυα τους άδειαζαν. Τότε, ονόμασαν το φαινόμενο αυτό El Niño, δηλαδή «το Θείο Βρέφος», λόγω της εορταστικής συγκυρίας.

Μερικούς αιώνες αργότερα, ορίζουμε πια το Ελ Νίνιο ως το ωκεάνιο φαινόμενο κατά το οποίο τα νερά στην επιφάνεια του κεντρικού και ανατολικού Ειρηνικού, κοντά στον Ισημερινό, δηλαδή στις ακτές του Περού, γίνονται ασυνήθιστα θερμά σε σχέση με άλλες περιοχές. Ειδικότερα, κατά τη διάρκεια του Ελ Νίνιο η θερμοκρασία του νερού είναι υψηλότερη κατά περίπου 3°C, ενώ η έκταση των θερμών νερών είναι συγκρίσιμη με αυτή μιας μεγάλης χώρας! Οφείλεται σε μία διαταραχή των αληγών, τροπικών ανέμων και συνήθως εμφανίζεται κάθε 2 με 8 χρόνια, ενώ διαρκεί περίπου ένα έτος.

Πλέον, χάρη στα δεδομένα που συγκεντρώνονται από δίκτυα δορυφόρων και αναλύονται από υπερυπολογιστές, είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε ότι η τοπική αυτή ωκεάνια ανωμαλία αποτελεί στην πραγματικότητα ένα ισχυρό κλιματικό φαινόμενο με παγκόσμιες προεκτάσεις: Μια αλλαγή στη θερμοκρασία του νερού στα ανοιχτά της Νότιας Αμερικής μπορεί να προκαλέσει ξηρασίες στην Αυστραλία, να διαταράξει τους μουσώνες στην Ινδία, να μεταβάλει την περίοδο των τυφώνων στον Ατλαντικό, να εκτοξεύσει τις τιμές των τροφίμων και να οδηγήσει στην απώλεια εκατομμυρίων ζωών.

Ένας εκρηκτικός συνδυασμός

Η κλιματική αλλαγή δεν δημιουργεί το Ελ Νίνιο, καθώς πρόκειται για ένα φυσικό φαινόμενο που υπάρχει εδώ και χιλιάδες χρόνια. Ωστόσο, οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και η άνοδος της παγκόσμιας θερμοκρασίας αλληλοεπιδρούν με το Ελ Νίνιο, πολλαπλασιάζοντας την ισχύ του.

Ως αποτέλεσμα, τα «σούπερ» Ελ Νίνιο» είναι πιο συχνά και ισχυρά. Καθώς τα αέρια του θερμοκηπίου παγιδεύουν περισσότερη θερμότητα στην ατμόσφαιρα, οι ωκεανοί απορροφούν πάνω από το 90% αυτής της ενέργειας. Η υπερθέρμανση των ωκεανών, λοιπόν, κάνει τα επεισόδια πολύ πιο έντονα, ενώ μελέτες² δείχνουν ότι η συχνότητα των ακραίων-«σούπερ» Ελ Νίνιο αναμένεται να διπλασιαστεί λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Από την άλλη, το Ελ Νίνιο απελευθερώνει τεράστιες ποσότητες θερμότητας από τον ωκεανό στην ατμόσφαιρα, ανεβάζοντας προσωρινά την παγκόσμια θερμοκρασία. Όταν, λοιπόν, αυτό το φαινόμενο συμπίπτει με τη σταθερή, μακροπρόθεσμη άνοδο της θερμοκρασίας που βιώνουμε λόγω της κλιματικής αλλαγής, δημιουργείται ένα εκρηκτικό κοκτέιλ θερμότητας που οδηγεί σε ιστορικά ρεκόρ, καθώς και ακραία κύματα καύσωνα.

Παράλληλα, η κλιματική αλλαγή ενισχύει τον κύκλο του νερού, δηλαδή την εξάτμιση από τον ωκεανό και τη βροχόπτωση, κάνοντας τις παραδοσιακές επιπτώσεις του Ελ Νίνιο πολύ πιο καταστροφικές. Έτσι, οι περιοχές που πλήττονταν από ξηρασία, όπως τμήματα της Αφρικής ή της Αυστραλίας, βιώνουν πλέον ιστορικές, παρατεταμένες περιόδους λειψυδρίας και ερημοποίησης, ενώ οι περιοχές που πλήττονταν από βροχές, όπως η δυτική Νότια Αμερική, έρχονται αντιμέτωπες με πρωτοφανείς πλημμύρες και κατολισθήσεις.

Εντέλει, ο συνδυασμός Ελ Νίνιο και κλιματικής αλλαγής είναι πραγματικά εκρηκτικός. Στην τρέχουσα μάλιστα μορφή του, μας δίνει μία πρόγευση από το πολύ θερμό μέλλον που μας περιμένει.

¹Climate Impact Lab - University of Chicago «More than 451,000 Heat Deaths Projected from Super El Niño»

²Imperial College London - Grantham Institute – Climate Change and the Environment