Τι κάνει ένας εγκέφαλος σε ένα βάζο;

Εκεί που στο παρελθόν η φιλοσοφία μας καλούσε να αναρωτηθούμε αν μπορούμε να αποδείξουμε ότι δεν είμαστε «εγκέφαλοι σε ένα βάζο», σήμερα η βιοτεχνολογία θέτει το ερώτημα αν είμαστε έτοιμοι να γίνουμε οικειοθελώς ένας από αυτούς!

Καταπώς το φιλοσόφησε πριν από μερικούς αιώνες ο Ρενέ Ντεκάρτ «Σκέφτομαι, άρα υπάρχω», ωστόσο τι συμβαίνει στην περίπτωση που ένας παράφρονας επιστήμονας αφαιρέσει τον εγκέφαλό σας για να τον τοποθετήσει σε ένα δοχείο με θρεπτικά συστατικά;

Πόσο μάλλον όταν ο επιστήμονας συνδέσει τα νεύρα του εγκεφάλου με έναν υπερυπολογιστή που στέλνει ηλεκτρικά σήματα. Αυτά τα σήματα σας δίνουν την τέλεια ψευδαίσθηση ότι περπατάτε, βλέπετε τον ήλιο ή διαβάζετε αυτό το κείμενο. Πώς θα μπορούσατε ποτέ να αποδείξετε ότι το φυσικό σας σώμα υπάρχει πραγματικά, αντί να είστε απλώς μια προσομοίωση μέσα σε ένα βάζο;

Για αιώνες, οι φιλόσοφοι χρησιμοποίησαν το νοητικό πείραμα του «Εγκεφάλου στο Βάζο» (Brain in a Vat) ως πεδίο προβληματισμού για τη φύση της πραγματικότητας. Στην εποχή του Ντεκάρτ, βέβαια, ο εγκέφαλος δεν είχε μπει ακόμα στο δοχείο και ο παράφρονας επιστήμονας ήταν ένας «πονηρός δαίμονας» που εξαπατά το ανθρώπινο μυαλό – στην εποχή του Matrix πάλι, τον ρόλο του κακού διαδραματίζει η Τεχνητή Νοημοσύνη.

Καταλήγοντας «Σκέφτομαι, άρα υπάρχω», ο Ντεκάρτ απέδρασε από το Matrix, πιστεύοντας ότι ακόμα και αν ζούμε σε μια προσομοίωση, το γεγονός ότι συνειδητοποιούμε, σκεφτόμαστε και αναρωτιόμαστε για αυτό, αποδεικνύει και τη δική μας ύπαρξη.

Τι συμβαίνει όμως όταν η βιοτεχνολογία αποφασίζει να μεταφέρει αυτό το θεωρητικό σχήμα από τις αίθουσες της Φιλοσοφικής στο πεδίο της κλινικής ιατρικής;

Η βιοτεχνολογία βάζει το βάζο στο ψυγείο

Όπως προέκυψε από πρόσφατη έρευνα¹ ολόκληρος ο εγκέφαλος ενός μεγάλου θηλαστικού που έχει πεθάνει, μπορεί να διατηρηθεί με σχεδόν μηδενική δομική αλλοίωση. Αντί να βασίζονται στην παραδοσιακή κατάψυξη, η οποία δημιουργεί κρυστάλλους πάγου που καταστρέφουν τις λεπτές κυτταρικές μεμβράνες, οι ερευνητές και οι ερευνήτριες εξέλιξαν μία υβριδική τεχνική που συνδυάζει τη χημική σταθεροποίηση με εξαιρετικά πυκνά κρυοπροστατευτικά υγρά.

Διοχετεύοντας αυτά τα υγρά στο εγκεφαλικό μικροαγγειακό σύστημα αμέσως μετά τον κλινικό θάνατο, οι επιστήμονες μπορούν να σταθεροποιήσουν ολόκληρο το περίπλοκο δίκτυο των 86 δισεκατομμυρίων νευρώνων και των συναπτικών συνδέσεων που αποθηκεύει τις αναμνήσεις, την προσωπικότητα και την αίσθηση του εαυτού του εγκεφάλου. Κάτω από το ηλεκτρονικό μικροσκόπιο, κάθε σύναψη, άξονας και δενδρίτης παραμένει απόλυτα σώος, «παγωμένος» σε μια κατάσταση αναστολής.

Η εταιρεία βιοτεχνολογίας η οποία διεξήγαγε την έρευνα, στοχεύει να την επεκτείνει σε ανθρώπους. Στόχος της είναι να διατηρήσει τον εγκέφαλό τους σε δοχεία, βάσει της τεχνικής που ανέπτυξε, ώστε κάποτε στο μέλλον να καταστεί δυνατή η ανασύνθεσή τους όπως ήταν πριν πεθάνουν!

Ένα στοίχημα της νευροεπιστήμης ή ενός παράφρονα επιστήμονα;

Ειδικότερα, η Nectome, όπως ανακοινώνει στην ιστοσελίδα της, αναζητεί εθελοντές, ανθρώπους που πάσχουν από ανίατες ασθένειες και βρίσκονται σε τελικό στάδιο, οι οποίοι θα δωρίσουν τον εγκέφαλο και το σώμα τους για επιστημονική έρευνα.

Η εταιρεία, αξιοποιώντας την τεχνική που ανακάλυψε, αναλαμβάνει τη διατήρηση του σώματος και του εγκεφάλου τους –ουσιαστικά επ’ αόριστον– με την ελπίδα ότι κάποια στιγμή στο μέλλον θα είναι δυνατή η ανάγνωση των πληροφοριών από τον εγκέφαλο και η ανασύνθεση του ατόμου, επιτρέποντάς του να συνεχίσει τη ζωή του από εκεί που τελείωσε.

Καταπώς δηλώνει η Aurelia Song, ιδρύτρια της Nectome, η εταιρεία προσφέρει την πλήρη διατήρηση του σώματος σε ασθενείς τελικού σταδίου ως μια ριζοσπαστική επιλογή στη «δύση» της ζωής, η οποία βασίζεται σε ένα θεμελιώδες στοίχημα των νευροεπιστημών: ότι οι ανθρώπινες αναμνήσεις, οι δεξιότητες και η προσωπικότητα είναι φυσικά κωδικοποιημένες μέσα στη μικροσκοπική αρχιτεκτονική του εγκεφάλου.

Στο πλαίσιο αυτό, η Song περιγράφει την υπηρεσία που προσφέρει η Nectome ως μια «γέφυρα διατήρησης» για τους ανθρώπους που βρίσκονται αντιμέτωποι με μια ανίατη ασθένεια και δεν έχουν άλλες ιατρικές επιλογές. Η διαδικασία ξεκινά αμέσως μετά τον κλινικό θάνατο προκειμένου να «κλειδώσει» τη νευρωνική και δομική ακεραιότητα του σώματος πριν ξεκινήσει η αποσύνθεση. Με αυτόν τον τρόπο, διατηρούνται όλα όσα κάνουν ένα άτομο μοναδικό, μέχρι η επιστήμη να έχει σημειώσει την πρόοδο που απαιτείται. Και είτε μέσω βιολογικής επαναφοράς, είτε μέσω υπολογιστικής προσομοίωσης, να καταστεί δυνατή η επαναφορά στη ζωή ανθρώπων που έχουν διατηρηθεί με αυτόν τον τρόπο.

Στο παρελθόν, λοιπόν, η φιλοσοφία μας καλούσε να αναρωτηθούμε αν μπορούμε να αποδείξουμε ότι δεν είμαστε «εγκέφαλοι σε ένα βάζο». Η ιατρική του μέλλοντος μπορεί να μας ρωτήσει αν είμαστε έτοιμοι να γίνουμε οικειοθελώς ένας από αυτούς! Δεν μοιάζει με την ιδέα ενός παράφρονα επιστήμονα;

¹Ultrastructural preservation of a whole large mammal brain with a protocol compatible with human physician-assisted death (Aurelia Song, Anna LaVergne, Borys Wróbel)