Slow travel: Η τέχνη του να ταξιδεύεις χωρίς βιασύνη

Γιατί πρέπει να αγκαλιάσουμε την πρακτική του να μένουμε σε ένα μέρος για περισσότερο χρόνο, να μετακινούμαστε συνειδητά και να δίνουμε προτεραιότητα στο βάθος των εμπειριών και όχι στον αριθμό των προορισμών.

Ίσως έχετε βρεθεί κάποτε σε αυτή τη θέση: Μόλις επιστρέφετε από το ταξίδι που σχεδιάζατε όλη την προηγούμενη χρονιά, αφήνετε τις βαλίτσες στο πάτωμα και κουλουριάζεστε στον καναπέ αναστενάζοντας «χρειάζομαι επειγόντως διακοπές μετά από αυτές τις διακοπές»!

Διότι πολλοί και πολλές από εμάς συχνά αντιμετωπίζουμε τα ταξίδια ως ένα απαιτητικό επαγγελματικό project. Φτιάχνουμε εξαντλητικά προγράμματα, τρέχουμε από αξιοθέατο σε μουσείο και τσεκάρουμε λίστες «με τα δέκα πράγματα που πρέπει απαραιτήτως να κάνεις» σε κάθε προορισμό σαν να πρόκειται για KPIs, τους δείκτες απόδοσης με τους οποίους αξιολογούμαστε στη δουλειά μας.

Εντούτοις, η σύγχρονη νευροεπιστήμη υποστηρίζει ότι οι υπερβολικά γρήγοροι ρυθμοί στα ταξίδια επηρεάζουν τις γνωστικές λειτουργίες του εγκεφάλου μας. Για να αποκομίσουμε τα πραγματικά ψυχολογικά οφέλη της εξερεύνησης του κόσμου, πρέπει να αγκαλιάσουμε το slow travel — την πρακτική του να μένουμε σε ένα μέρος για περισσότερο χρόνο, να μετακινούμαστε συνειδητά και να δίνουμε προτεραιότητα στο βάθος των εμπειριών και όχι στον αριθμό των προορισμών.

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλό μας όταν «τα πάντα είναι καινούρια»

Στο κέντρο του εγκεφάλου μας βρίσκεται ο ιππόκαμπος, ένα όργανο υπεύθυνο για τη χωρική πλοήγηση και τη μετατροπή των βραχυπρόθεσμων εμπειριών σε μακροπρόθεσμες αναμνήσεις. Αυτή η περιοχή είναι εξαιρετικά προσαρμόσιμη: Όπως αποκάλυψε μία μελέτη¹ για τη νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου στους οδηγούς ταξί του Λονδίνου, οι οποίοι τις παλιότερες -προ GPS- δεκαετίες έπρεπε να απομνημονεύσουν 25.000 οδούς και χιλιάδες ορόσημα για να πάρουν άδεια εργασίας, η διαδικασία αυτή μπορεί να μεγεθύνει φυσικά τον ιππόκαμπο προκειμένου να χωρέσει έναν νέο, μεγάλο χάρτη.

Ωστόσο, όταν «στριμώχνουμε» τρεις διαφορετικές πόλεις σε μία μόνο εβδομάδα, «εξωθούμε» το απίστευτο αυτό σύστημα του εγκεφάλου, στα απόλυτα όριά του. Ο ιππόκαμπός μας βομβαρδίζεται ξαφνικά από μια χαοτική εισροή ασύνδετων δεδομένων — νέες γραμμές μετρό, διαφορετικές διαρρυθμίσεις ξενοδοχείων και άγνωστα ρυμοτομικά σχέδια από τις πόλεις που επισκεπτόμαστε.

Τα πάντα είναι καινούργια! Οπότε, αντί να σχηματίζει πλούσιες, ζωντανές αναμνήσεις, ένας υπερφορτωμένος ιππόκαμπος καταναλώνει όλη του την ενέργεια απλώς και μόνο για να μας κρατά προσανατολισμένους. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο, έξι μήνες μετά από ένα πλούσιο σε νέες εμπειρίες ταξίδι, οι αναμνήσεις από καφετέριες, πλατείες και καθεδρικούς ναούς, αρχίζουν να ξεθωριάζουν.

Το slow travel αμβλύνει αυτό το πρόβλημα. Ξεπακετάροντας τις βαλίτσες σας σε ένα μέρος για δύο εβδομάδες, ο εγκέφαλός σας χτίζει έναν σταθερό, αβίαστο χωρικό χάρτη. Μόλις η πλοήγηση «αυτοματοποιηθεί», ο ιππόκαμπος απελευθερώνει πόρους, μετατοπίζοντας την εστίασή του από το πού βρίσκεστε στο τι βιώνετε — με αποτέλεσμα τη δημιουργία ζωντανών αναμνήσεων με διάρκεια.

Το Παράδοξο της «Διαστολής του Χρόνου»

Από την άλλη, έχετε παρατηρήσει ποτέ πώς οι πρώτες μέρες των διακοπών φαίνονται απίστευτα μεγάλες, ενώ οι τελευταίες περνούν πολύ γρήγορα; Αυτό οφείλεται στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός μας αντιλαμβάνεται τον χρόνο με βάση την επεξεργασία των πληροφοριών. Όταν όλα είναι καινούργια, ο χρόνος μοιάζει να κυλά πιο αργά επειδή ο εγκέφαλος εργάζεται σκληρά για να καταγράψει νέα δεδομένα.

Όταν, λοιπόν, απολαμβάνετε τις διακοπές σας σε βραδύτερους ρυθμούς, συμβαίνει ένα ψυχολογικό φαινόμενο που ονομάζεται Παράδοξο της Διαστολής του Χρόνου². Με το να συνδεθείτε βαθιά με ένα μόνο περιβάλλον, μαθαίνοντας τις μικρές του συνήθειες, παρατηρώντας, παραδείγματος χάρη, τον καθημερινό ρυθμό των ντόπιων ή το πώς πέφτει το φως της ανατολής στο μπαλκόνι σας, γεμίζετε τις μέρες σας με ποιοτικές, συναισθηματικά ουσιαστικές εμπειρίες.

Γι’ αυτό και, παραδόξως, μία εβδομάδα που θα περάσετε απολαμβάνοντας τις «αργόσυρτες» διακοπές σας σε ένα μόνο χωριό, ίσως σας φανεί πολύ μεγαλύτερη από μία εβδομάδα που θα «τρέχετε» από τη μία άκρη μιας χώρας στην άλλη. Σε κάθε περίπτωση, οι διακοπές είναι απαραίτητες. Ό,τι και να διαλέξετε, σας ευχόμαστε να τις απολαύσετε!

¹ Navigation-related structural change in the hippocampi of taxi drivers- E.A. Maguire, D. G. Gadian, I. S. Johnsrude, C. D. Good, J. Ashburner, R. S. Frackowiak, C. D. Frith

² On the Experience of Time - Robert Ornstein