Ένα σφουγγάρι που «σβήνει» τον χρόνιο πόνο

Μια πειραματική θεραπεία από βλαστοκύτταρα, η οποία «απορροφά» τα σήματα πόνου πριν φτάσουν στον εγκέφαλο και προστατεύει τις αρθρώσεις, θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε σήμερα την οστεοαρθρίτιδα.

Η οστεοαρθρίτιδα αποτελεί την πλέον διαδεδομένη μορφή αρθρίτιδας και την τέταρτη πιο κοινή αιτία αναπηρίας παγκοσμίως. Πρόκειται για μία χρόνια εκφυλιστική νόσο των αρθρώσεων, η οποία πλήττει κυρίως μεσήλικες και ηλικιωμένους ενήλικες, με συμπτώματα όπως πόνο, δυσκαμψία και δυσκολία στην κίνηση, ενώ οι αρθρώσεις που επηρεάζονται συχνότερα είναι τα γόνατα, τα δάχτυλα των χεριών, τα ισχία και οι ώμοι.

Επί του παρόντος, η θεραπεία της νόσου αφορά κατά κύριο λόγο στην ανακούφιση από τον πόνο, κυρίως μέσω μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων, σε συνδυασμό με φυσικοθεραπεία. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, τα βλαστοκύτταρα έχουν γίνει αντικείμενο εντατικής μελέτης ως μία ελπιδοφόρα πειραματική θεραπεία.

Στο πλαίσιο αυτό, μια εταιρεία βιοτεχνολογίας ανέπτυξε ένα «σφουγγάρι» από βλαστοκύτταρα, το οποίο –καταπώς φάνηκε από τις δοκιμές σε ποντίκια– μπορεί να «απορροφά» τους παράγοντες που προκαλούν πόνο και φλεγμονή στα γόνατα. Επιπρόσθετα, η θεραπεία συνέβαλε στην αποκατάσταση των οστών και των χόνδρων στα γόνατα των μικρών τρωκτικών που συμμετείχαν στη μελέτη.

Τα πολυδύναμα βλαστοκύτταρα και η αναγεννητική ιατρική

Η πρωτοποριακή αυτή θεραπεία, γνωστή ως SN101, παρουσιάστηκε πριν από λίγο καιρό στο συμπόσιο της Διεθνούς Εταιρείας για την Έρευνα των Βλαστοκυττάρων, το οποίο επικεντρώθηκε στις κυτταρικές θεραπείες με πολυδύναμα βλαστοκύτταρα¹.

Τα πολυδύναμα βλαστοκύτταρα (pluripotent stem cells) αποτελούν μια ιδιαίτερη κατηγορία κυττάρων. Αφενός, έχουν την ικανότητα να μετατρέπονται σε οποιοδήποτε από τα εκατοντάδες είδη κυττάρων που συνθέτουν το ανθρώπινο σώμα. Αφετέρου, αποτελούν μια ανεξάντλητη πηγή κυττάρων για την αναγεννητική ιατρική. Δεδομένου, μάλιστα, ότι μπορούν να «αναπτυχθούν» από τα κύτταρα του ίδιου του ασθενούς, οι θεραπείες που προκύπτουν ταιριάζουν απόλυτα στο DNA του.

Η θεραπεία SN101, βασίστηκε σε ανθρώπινα πολυδύναμα βλαστοκύτταρα, τα οποία η ερευνητική ομάδα τροποποίησε ώστε να δημιουργήσει εξειδικευμένους αισθητήριους νευρώνες. Ως άλλο «σφουγγάρι», οι νευρώνες αυτοί «απορρόφησαν» τα σήματα φλεγμονώδους πόνου προτού μεταδοθούν στον εγκέφαλο των ποντικών με αρθριτικά. Τα τρωκτικά, λοιπόν, που έλαβαν τη θεραπεία γλύτωσαν από τον πόνο στα επιβαρυμένα γόνατά τους.

Σύμφωνα με τον Δρ. Daniël Saris, μέλος της ερευνητικής ομάδας και καθηγητή ορθοπεδικής και αναγεννητικής ιατρικής στην κλινική Mayo, οι τρέχουσες καθιερωμένες θεραπείες, παρέχουν μεν προσωρινή ανακούφιση, αλλά εντέλει επιταχύνουν την αποικοδόμηση του χόνδρου με την πάροδο του χρόνου, επιδεινώνοντας τελικά την ασθένεια. Από την άλλη, η θεραπεία SN101 φαίνεται ότι δημιουργεί ένα περιβάλλον που διατηρεί τους ιστούς των αρθρώσεων και ανακουφίζει από τον χρόνιο πόνο, χωρίς τον κίνδυνο εθισμού σε φαρμακευτικές ουσίες.

Μία λύση για τον χρόνιο πόνο;

Στο πλαίσιο του αναδυόμενου πεδίου της αναγεννητικής ιατρικής, τα πολυδύναμα βλαστοκύτταρα δοκιμάζονται ήδη ως θεραπεία και για άλλες νευροεκφυλιστικές νόσους όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας, η Αλτσχάιμερ και η Πάρκινσον, για την αντικατάσταση ή την επιδιόρθωση κατεστραμμένων νευρώνων.

Εντούτοις, σε ό,τι αφορά την SN101, επιχειρείται μια εναλλακτική προσέγγιση. Οι νέοι νευρώνες που δημιουργούνται από πολυδύναμα βλαστοκύτταρα, εγχέονται στο σημείο της φλεγμονής και συνυπάρχουν παράλληλα με τους άλλους νευρώνες που ανιχνεύουν τον πόνο, αντί να τους αντικαθιστούν.

Έτσι, χρησιμεύουν, κατά κάποιο τρόπο, ως «βιολογικά δολώματα» τα οποία δεσμεύουν τους παράγοντες της φλεγμονής προτού προσληφθούν από τους βασικούς νευρώνες του οργανισμού.

Όπως ανακοινώθηκε στο συμπόσιο, θεωρητικά, η θεραπεία θα μπορούσε να λειτουργήσει για οποιοδήποτε είδος χρόνιου πόνου, γεγονός ιδιαίτερα ενθαρρυντικό εάν λάβουμε υπόψη ότι πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως, επηρεάζοντας περίπου 1 στους 5 ενήλικες. Ωστόσο, η SereNeuro Therapeutics, έχει μέχρι στιγμής δοκιμάσει την αποτελεσματικότητά της μόνο για την οστεοαρθρίτιδα, ενώ επί του παρόντος, η έρευνα παραμένει σε προκλινικό στάδιο, καθώς υπάρχουν αρκετά σημαντικά ορόσημα πριν από την επέκτασή της σε ανθρώπους.

¹ International Society for Stem Cell Research (ISSCR) Symposium “Accelerating PSC-Derived Cell Therapies: Starting with the End in Mind”