Τι θέλουν τα data centers στο διάστημα;

Καθώς η παγκόσμια ζήτηση για τα μοντέλα της Generative AI συνεχίζει να αυξάνεται, το αποτύπωμα άνθρακα των data centers ανησυχεί ολοένα και περισσότερο την επιστημονική κοινότητα. Σύμφωνα με νέα έρευνα, η εγκατάστασή τους σε τροχιά γύρω από τη Γη, θα μπορούσε να βοηθήσει στον δραματικό περιορισμό των ρύπων τους, καθώς το διάστημα προσφέρει ένα απόλυτα βιώσιμο περιβάλλον για την πληροφορική!

Μήπως έχετε παρατηρήσει ότι τον τελευταίο καιρό όλοι γύρω σας ασχολούνται με την Τεχνητή Νοημοσύνη; Από το να ζητήσουν προτάσεις για το τι να μαγειρέψουν με ό,τι έχει απομείνει στο ψυγείο, και πώς να συντάξουν μια επιστολή ή μια σχολική εργασία, μέχρι συμβουλές για θέματα υγείας, διατροφής ή ακόμη και επενδύσεων! Και όλα αυτά τα βίντεο με ζωάκια που τραγουδάνε ή οι φωτογραφίες γνωστών μας παρέα με διάσημους ηθοποιούς του Χόλιγουντ στην καφετέρια της γειτονιάς!

Καθόλου τυχαία λοιπόν, η παγκόσμια εμμονή με την Δημιουργική Τεχνητή Νοημοσύνη (Generative AI) έχει πυροδοτήσει έναν πρωτοφανή ανταγωνισμό ψηφιακού εξοπλισμού μεταξύ των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών, καθώς προϊόντα όπως το Gemini και το ChatGPT έχουν μετατραπεί από εργαλεία καινοτομίας σε βασικές «υποδομές» της καθημερινότητας, μέσα σε χρόνο-ρεκόρ.

Εντούτοις, γνωρίζατε ότι πίσω από κάθε αλληλεπίδρασή μας με την Τεχνητή Νοημοσύνη κρύβεται ένα μεγάλο κόστος; Διότι μπορεί μια γρήγορη ερώτηση στο chat να φαντάζει δωρεάν σε εμάς, ωστόσο, η άνευ προηγουμένου ζήτηση για αυτά τα μοντέλα έχει δημιουργήσει παγκοσμίως τεράστιες ανάγκες για υπολογιστική ισχύ. Στο πλαίσιο αυτό, τα ηλεκτρικά δίκτυα της Γης έχουν αρχίσει να φτάνουν στα όρια των δυνατοτήτων τους. Γι’ αυτό και η επιστημονική κοινότητα επανεξετάζει πλέον τον σημερινό τρόπο ανάπτυξης των data centers, αναζητώντας βιωσιμότερες λύσεις για τη λειτουργία τους, ακόμα και εκτός του πλανήτη μας!

Τι είναι τα data centers;

Εάν η ανακάλυψη της ατμομηχανής οδήγησε στη Βιομηχανική Επανάσταση, τα data centers είναι, κατ’ αναλογία, η «ατμομηχανή» της εποχής της Τεχνητής Νοημοσύνης. Πρόκειται για κέντρα δεδομένων –όπως μεταφράζεται και ο όρος στα Ελληνικά– όπου φιλοξενούνται υπολογιστές, αλλά και τηλεπικοινωνιακές και αποθηκευτικές υποδομές. Διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στην επεξεργασία, την αποθήκευση και τον διαμοιρασμό μεγάλων ποσοτήτων δεδομένων, γεγονός που τα καθιστά απαραίτητα για την σύγχρονη ψηφιακή οικονομία και ειδικότερα για τη Δημιουργική Τεχνητή Νοημοσύνη.

Ουσιαστικά αποτελούν τον «εγκέφαλο» του διαδικτύου, καθώς μιλάμε για μεγάλης κλίμακας εγκαταστάσεις –ορισμένες φορές στο μέγεθος ακόμα και αρκετών γηπέδων ποδοσφαίρου– όπου στεγάζονται οι διακομιστές και οι μονάδες επεξεργασίας γραφικών, οι οποίες εκπαιδεύουν και «τρέχουν» τα μοντέλα της Generative AI.

Όταν, λοιπόν, πληκτρολογείτε μια ερώτηση στο Gemini ή το ChatGPT, και μέσα σε δευτερόλεπτα λαμβάνετε μια απάντηση, αυτό οφείλεται κατά μεγάλο μέρος στα data centers, τα οποία τροφοδοτούν την ΑΙ ώστε να δύναται να εκτελέσει δισεκατομμύρια υπολογισμούς παράλληλα. Ωστόσο, σε αντίθεση με μια απλή αναζήτηση στη Google, η οποία ανακτά από το διαδίκτυο υπάρχουσες πληροφορίες, η Generative AI δημιουργεί κάτι καινούριο με την επεξεργασία τεραστίων συνόλων δεδομένων μέσω τρισεκατομμυρίων παραμέτρων. Η διαδικασία αυτή, παράγει υψηλή θερμότητα, γι’ αυτό και τα data centers έχουν ανάγκη από μεγάλης κλίμακας συστήματα ψύξης, τα οποία καταναλώνουν όχι μόνο ενέργεια αλλά και εκατομμύρια λίτρα νερού.

Καθώς, λοιπόν, η παγκόσμια ζήτηση για τα μοντέλα της Generative AI συνεχίζει να αυξάνεται, το αποτύπωμα άνθρακα των data centers ανησυχεί ολοένα και περισσότερο την επιστημονική κοινότητα.

Αναζητώντας τη βιωσιμότητα στο διάστημα

Όπως, όμως, προέκυψε από μία νέα μελέτη¹ του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Nanyang της Σιγκαπούρης, η μετεγκατάσταση των κέντρων δεδομένων σε τροχιά γύρω από τη Γη θα μπορούσε να βοηθήσει στον δραματικό περιορισμό των ρύπων τους, καθώς το διάστημα προσφέρει ένα απόλυτα βιώσιμο περιβάλλον για την πληροφορική!

Αξιοποιώντας την απεριόριστη ενέργεια του ήλιου, μέσω ειδικών πάνελ, καθώς και το ψυχρό κενό του διαστήματος, τα εν λόγω data centers θα μπορούσαν να επεκτείνουν τα όρια της τεχνολογίας μας, χωρίς να ρυπαίνουν ή να καταναλώνουν πολύτιμους για τη Γη πόρους όπως το νερό.

Από την άλλη το διάστημα είναι πολύ διαφορετικό από το περιβάλλον της Γης και η εκτόξευση των data centers σε αυτό φέρει πολλές προκλήσεις: Από τα τεράστια ηλιακά πάνελ που θα χρειαστούν για την τροφοδότησή τους από τον Ήλιο έως την τεχνολογία διατήρησης της ψύξης, μέχρι την κοσμική ακτινοβολία, η οποία ενδέχεται να επηρεάζει τα τσιπ των υπολογιστών, υπάρχουν πολλά μηχανικά προβλήματα που πρέπει να λυθούν πριν καταφέρουμε να κατασκευάσουμε κέντρα δεδομένων στο διάστημα.

Επί του παρόντος, η μελέτη της επιστημονικής ομάδας από τη Σιγκαπούρη διεξάγεται μέσω προσομοιώσεων ψηφιακών διδύμων. Ωστόσο, ήδη στην κούρσα της εν λόγω έρευνας έχουν εισέλθει και άλλοι αποφασισμένοι παίκτες. Το ενδιαφέρον μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων όπως ο γαλλικός Thales, η Google και η Nvidia, καθώς και εταιρειών συμφερόντων των δισεκατομμυριούχων της τεχνολογίας όπως ο Elon Musk και ο Jeff Bezos, συνεπάγεται ότι η έρευνα στο πεδίο αυτό θα επιταχυνθεί.

Μια ακόμα εκκεντρική θεωρία ή ένα ρεαλιστικό σχέδιο με αρχή, μέση και τέλος; Το αν θα δούμε ποτέ data centers σε τροχιά μένει να αποδειχτεί, καθώς αρκετές πρωτοποριακές ιδέες που φάνταζαν πολύ κοντά στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας έχουν μπει σε κατάσταση αναμονής, μέχρι η ανθρώπινη τεχνολογία να φτάσει στο επίπεδο υλοποίησής τους. Εντούτοις, το διάστημα, που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν ένα όριο εξερεύνησης, ίσως σύντομα εξελιχθεί σε ένα κρίσιμο σύνορο βιωσιμότητας. Και η αξιοποίηση της ΑΙ τεχνολογίας θα μας βοηθήσει να το φτάσουμε.

¹ The development of carbon-neutral data centers in space